Vali Meftun Dallı: 'Kastamonu Basın Tarihi Son Derece Kıymetlidir'

Vali Meftun Dallı tarafından, Kastamonu Üniversitesi Eğitim Fakültesi'nden emekli akademisyen Dr. Mustafa Eski'nin katkılarıyla 10 Ocak Çalışan Günü'nde Kastamonu Valiliği Salonu'nda Kastamonu Basın Tarihi Sergisi düzenlendi.

Sergi Vali Meftun Dallı ve diğer katılımcılar tarafından gezildi ve sergi hakkında da bilgi alındı. Kastamonu Basın Tarihi Sergisini düzenlenen Vali Meftun Dallı, sergiyi hazırlayan Hamdi Nalbant ve Mustafa Eski'ye sergiye katılan basın mensupları ve diğer katılımcılar teşekkür etti ve görevinde de başarılar diledi.

10 Ocak Çalışan Gazeteciler Günü nedeniyle Valilikçe hazırlanan Kastamonu Basın Tarihi Sergisinde Vali Meftun Dallı ve Mustafa Eski konuşma yaptı.

Vali Meftun Dallı sergi ziyareti öncesinde yaptığı konuşmasında; 'Kastamonu, Anadolu'da basının en erken geliştiği; gazetelerin ve dergilerin en erken yayımlandığı şehirlerden biridir. Bu yönüyle Kastamonu basın tarihi son derece kıymetli bir yere sahiptir. Basının en önemli görevi, kuşkusuz kamuoyunu doğru şekilde bilgilendirmektir. Ancak bunun yanında en az bu kadar önemli olan bir diğer görevi de tarihe not düşmektir. Kastamonu, özellikle İstiklal Savaşı döneminde bu anlamda çok önemli bir rol üstlenmiştir. O dönemde Kastamonu'da yayımlanan gazeteler ve dergiler, en zor şartlarda dahi kalemlerini bırakmamış, büyük bir cesaretle önemli hizmetler vermiştir. İstiklal Savaşı sürecinde bu istiklal yolunun Kastamonu üzerinden geçtiğini hepiniz biliyorsunuz. O dönemde çok sayıda yazar ve edebiyatçı burada görev almış, özellikle Abdurrahman Paşa Lisesi çevresinde şekillenen fikir ortamı büyük önem taşımıştır. İstiklal Savaşımızın başarıya ulaşmasında Kastamonu basınının çok ciddi katkıları olmuştur. Mehmet Akif Ersoy da bu isimlerden biridir. İstiklal Marşı, Kastamonu'da yayımlanan Açıksöz Gazetesi'nde ilk kez yayımlanmış; en azından bu niyetle buraya gönderilmiştir. Mustafa Eski hocamız, sayısını kendisinin bile tam olarak bilmediği, 30'un üzerinde eseriyle Kastamonu'ya adeta bir kütüphane kazandırmış, ilmi ve kültürel anlamda çok önemli hizmetler sunmuş bir hocamızdır. Son dönemde Kastamonu basın tarihi üzerine de kapsamlı bir çalışma yürütülmektedir. İnşallah önümüzdeki bir ya da bir buçuk yıl içerisinde bu çalışmayı tamamladığında, sadece Kastamonu basın tarihine değil, Kastamonu'nun genel tarihine de çok önemli bir kapı aralamış olacaktır. Bu çalışma, bundan sonra bu alanda çalışacak genç araştırmacılar ve akademisyenler için de son derece kıymetli bir zemin oluşturacaktır. Bu vesileyle Mustafa hocamıza emeklerinden dolayı teşekkür ediyor, kendisine Cenab-ı Hak'tan hayırlı ve uzun ömürler diliyorum. Kastamonu'da geçmişte yaşamış ve bu değerli mirası bizlere bırakmış tüm basın mensuplarını rahmet ve minnetle anıyorum. Bugün bu emeği sürdüren, bu bayrağı taşıyan basın mensubu arkadaşlarımıza da ayrıca teşekkür ediyorum. Katılımlarınızdan dolayı sizlere ayrı ayrı teşekkür ediyor, sergimizin hayırlı ve uğurlu olmasını diliyorum. Özellikle gençlerimizin geçmişle bağ kurmasına vesile olmasını temenni ediyor, tüm hemşehrilerimizi de bu sergiyi gezmeye davet ediyorum. Hepinizi tekrar en içten saygı ve sevgilerimle selamlıyor, hayırlı uğurlu olmasını diliyorum' ifadelerini kullandı.

'Basınımız Köklü Bir Geçmişe Sahiptir'

Kastamonu Basınının köklü geçmişini anlatarak konuşan Mustafa Eski; 'Sayın Valimize güzel sözleri ve bu serginin hazırlanmasına verdikleri destek için teşekkür ediyorum. Bugün burada aslında Kastamonu'nun hafızasıyla bir aradayız. Bu vesileyle tarihî bir meknda bulunduğumuzu da hatırlatmak isterim. Bu binayı bizlere kazandıran Vali Enis Paşa'yı ve mimarı Vedat Tek'i huzurunuzda saygı ve rahmetle anıyorum. Kastamonu basın tarihine çok kısa değineceğim; sizi fazla bekletmeyeceğim. Bunu bir 'Ayak Divanı' olarak düşünelim. Ayak divanı, Osmanlı döneminde önemli meselelerin oturmadan, ayakta ve süratle çözüldüğü toplantılara verilen isimdir. Bu nedenle konuşmamı da kısa tutacağım. Kastamonu'da matbaa 1869 yılında kuruluyor. Kuruluş amacı, vilayetin resmî evraklarını basmaktır. Ardından il yıllıkları, yani salnameler yayımlanmaya başlanıyor. Kastamonu Vilayet Gazetesi ise 1873'ten itibaren yayımlanıyor ve 1914 yılına kadar düzenli şekilde çıkıyor. Bu gazete, geniş ebatlıdır; fotoğraf yoktur, tamamen yazıya dayalıdır ve sayfa sınırlaması bulunmaz. Ne kadar malzeme varsa o kadar basılır. Kastamonu Vilayet Gazetesi yalnızca merkez için değil, o dönemde sancak olan Sinop, Bolu ve Çankırı'yı da kapsayan, tüm Batı Karadeniz Bölgesi'ne hitap eden bir gazetedir. Bugün Sinop veya Bolu üzerine bir araştırma yapılacaksa, Kastamonu Vilayet Gazetesi'ne bakılmadan yapılan çalışma eksik kalır. Bu gazete 1914'e kadar güçlü bir şekilde yayımlanmış, ancak Birinci Dünya Savaşı'yla birlikte sansür uygulanmış, sayfa sayısı azalmış ve bu zayıflık 1937'de kapanıncaya kadar sürmüştür. Kastamonu Vilayet Gazetesi 1937 yılında yayın hayatına son vermiştir. Ayrıca belirtmek isterim ki, gazetenin ilk 10 yılına ait sayılar bugün Türkiye'de mevcut değildir. Yani 1873–1882 yılları arasındaki nüshalar kayıptır. İkinci önemli gazetemiz Köroğlu Gazetesi'dir. İttihat ve Terakki'nin yayın organıdır. 1914–1918 yılları arasında toplam 465 sayı yayımlanmıştır. Ancak bu sayılardan 42 tanesi, bilinen koleksiyonlarda eksiktir ve başka bir yerde de bulunmamaktadır. Bu iki gazeteden sonra, uzun ömürlü yayınlara değinmek istiyorum. 1919 yılında yayımlanmaya başlayan Açıksöz Gazetesi, Millî Mücadele'nin en önemli yayın organlarından biridir. 1931 yılına kadar yayımlanmış, savaş sürecinde Millî Mücadele'yi sonuna kadar desteklemiştir. 1931 yılında Açıksöz Gazetesi de kapanmıştır. 1937 yılında Doğrusöz Gazetesi yayın hayatına başlamıştır. Gazetenin kurucusu Hüsnü Bey'dir. Hüsnü Bey, Kastamonu basın tarihinde çok önemli bir isimdir. 150 yıllık basın tarihimiz içerisinde belki de birinci sıraya yerleştirilmesi gereken bir gazetecidir. Allah rahmet eylesin; çok büyük hizmetler vermiştir. O yıllarda gazete çıkarmanın ne kadar zor olduğunu hepimiz biliyoruz. Doğrusöz Gazetesi 1969 yılına kadar yayınını sürdürmüştür. 1944 yılında Yenises Gazetesi yayımlanmaya başlamış ve o da 1969'a kadar devam etmiştir. 1946–1952 yılları arasında Kastamonu adlı bir başka gazete yayımlanmıştır. 1957'den itibaren ise Demokrat Parti'nin yayın organı olarak Yeni Kastamonu Gazetesi çıkmış, o da 1969'a kadar yayın hayatını sürdürmüştür. 1969 yılında bu üç gazete birleşerek Karadeniz adıyla yayın yapmaya başlamıştır. Bunun nedeni güçleri birleştirmek ve ekonomik şartlarla başa çıkabilmektir. Karadeniz Gazetesi 1974 yılına kadar devam etmiş, ardından Kastamonu adını almıştır. Bu gazete 2022 yılına kadar yayın hayatını sürdürmüş olup, ben de 1981 yılından itibaren bu gazetenin yazı kadrosunda yer aldım. Daha sonra Nasrullah Gazetesi, ardından onun devamı niteliğinde Sözcü Gazetesi yayımlanmıştır. Bunlar da uzun ömürlü gazetelerdir. Ancak yakın dönemde bu gazeteler kapanmış ve yeni bir yapılanmaya gidilmiştir. Bugün Kastamonu'da İstiklal Gazetesi, Gündem Gazetesi ve Açıksöz Gazetesi olmak üzere üç gazete yayın hayatını sürdürmektedir. Bunların yanı sıra Kastamonu'da çeşitli dergiler de yayımlanmıştır. Sağ tarafta bunların örneklerini göreceksiniz. Süleyman Nazif'in valiliği döneminde Tiraje Dergisi yayımlanmıştır. 1921–1922 yılları arasında Gençlik Dergisi çıkmış ve 18 sayı yayımlanmıştır. Büyük adlı bir dergi yayımlanmıştır. Ayrıca lise öğretmenlerimizin çıkardığı dergiler de bulunmaktadır. Dergi yayıncılığı Kastamonu'da çok yaygın olmasa da basınımız köklü bir geçmişe sahiptir. Kastamonu basınının önemli bir özelliği vardır: Muhalefet yapmaktan ziyade, aksaklıkları ortaya koyar ve çözümünü yetkililerden bekler. Bu, Kastamonu insanının karakterinden kaynaklanmaktadır. Basın tarihimiz incelendiğinde sert bir muhalefet anlayışı görülmez. Bu durum, şehrin genel yapısıyla doğrudan ilişkilidir. Ben bu kadarla yetineyim. Diğer ayrıntıları sizler sergiyi gezerken göreceksiniz. Uzun ömürlü ve kısa ömürlü gazeteleri burada ayrıntılı şekilde inceleme imknı bulacaksınız. Hepinize katılımınız için teşekkür ediyorum. Sayın Valimize de böyle güzel bir toplantıyı ve sergiyi organize ettikleri için tekrar teşekkür ediyorum. Sağ olsunlar, var olsunlar' dedi.