Bir Şehrin Hafızası Kumaşlara İşleniyor
Kastamonu'nun geleneksel el sanatları arasında önemli bir yere sahip olan taş baskı, ahşap kalıplardan kumaşa aktarılan özgün motifleriyle geçmişten günümüze taşınıyor.
Kastamonu’nun geleneksel el sanatları arasında önemli bir yere sahip olan taş baskı, ahşap kalıplardan kumaşa aktarılan özgün motifleriyle geçmişten günümüze taşınıyor. Yüzyıllardır yaşatılan sanat, kentin kültürel kimliğinin önemli parçalarından biri olmayı sürdürüyor.
Kastamonu denildiğinde akla gelen kültürel değerlerden biri de taş baskı sanatı. Kastamonu’da “sini bezi baskı” olarak da bilinen bu geleneksel sanat, ülkemizde ise daha çok yazmacılık ve ahşap baskı olarak tanınıyor.
Taş baskının Kastamonu’daki geçmişinin 17. yüzyıla kadar uzandığı düşünülüyor. Geçmişte Kastamonu merkezinin yanı sıra Daday, Devrekâni ve Seydiler ilçelerinde de bu sanatın uygulandığı biliniyor.
Her Desenin Ayrı Bir Hikâyesi Var
Taş baskının en dikkat çekici özelliklerinden biri, kullanılan motifler. Düz beyaz veya krem renkli kumaş üzerine uygulanan desenlerde geyik, kuş, horoz, çiçek, yaprak ve çeşitli bitkisel motifler öne çıkıyor.
Kastamonu taş baskısının klasikleşmiş motifleri arasında Tek Geyik, Çift Geyik ve Hitit Güneşi de bulunuyor. Bu motifler yalnızca kumaşları süslemekle kalmıyor, aynı zamanda geçmişten günümüze aktarılan kültürel semboller olarak da önem taşıyor.
Ahşap Kalıpla Yapılıyor
İsmi nedeniyle taşla yapıldığı düşünülebilen taş baskı, aslında ıhlamur ağacından hazırlanan ahşap kalıplarla gerçekleştiriliyor. Ustalar tarafından elle oyulan veya kabartma olarak hazırlanan kalıplar özel boyaya batırılıyor ve kumaş üzerine dikkatle basılıyor.
Baskı sırasında motiflerin kumaş üzerinde doğru şekilde yerleştirilmesi ise ustalık gerektiriyor. Geleneksel Kastamonu taş baskısında özellikle siyah renkli baskılar ön plana çıkıyor.
Kastamonu’nun Tescilli Kültürel Değeri
Taş baskı geleneğinin korunması amacıyla önemli adımlar da atıldı. Kastamonu Taş Baskı Dokuması, 18 Ekim 2019 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından mahreç işaretiyle coğrafi işaret olarak tescillendi. Ayrıca sanat, Somut Olmayan Kültürel Miras Ulusal Envanteri’nde de yer alıyor.
Geleneksel sanatın yaşatılmasında ustaların yanı sıra açılan kurslar ve eğitim çalışmaları da önemli rol oynuyor. Kastamonu Olgunlaşma Enstitüsü’nde de geleneksel baskı tekniklerinin uygulanmaya devam ettiği belirtiliyor.
Bugün Kastamonu’da bir kumaşın üzerine işlenen her taş baskı motifi, aslında şehrin geçmişinden bugüne uzanan kültürel hikâyenin küçük bir parçasını taşıyor.
