Kastamonu Darülhadisi'nin Bilinmeyen Geçmişi

Kastamonu'nun bugün izine rastlanmayan eğitim yapılarından biri olan Drülhadis, yüzyıllar boyunca hadis ve kıraat eğitiminin verildiği önemli merkezlerden biri oldu. Ancak bu yapının geçmişine ilişkin bilgiler, farklı dönemlere ait arşiv ve kütüphane kayıtlarında dağınık halde bulunuyor.

Kastamonu'da medrese geleneğinin geçmişi oldukça eskiye uzanırken, Drülhadis de şehrin ilim hayatındaki özel kurumlardan biri olarak öne çıktı. Drülhadisler, sıradan bir eğitim yapısından ziyade hadis ilmine yönelik ihtisas eğitiminin verildiği medreseler olarak biliniyordu.

1541'de 765 Kitaplık Kütüphane

Kastamonu Drülhadisi'nin geçmişine dair en dikkat çekici bilgilerden biri kütüphanesine ilişkin kayıtlarda ortaya çıkıyor. Osmanlı dönemine ait kütüphane kayıtlarında, 948 hicri yani 1541 yılında Kara Mustafa Paşa tarafından Kastamonu'daki Drülhadis medresesi bünyesinde bir kütüphane kurulduğu ve burada 765 kitabın bulunduğu belirtiliyor.

Bu sayı, Drülhadisin yalnızca ders verilen bir yapı olmadığını, aynı zamanda dönemin ilim dünyasında kitapların toplandığı önemli bir merkez olduğunu gösteriyor. Kütüphanenin varlığı, Kastamonu'da hadis eğitiminin kitap ve yazma eserlerle desteklenen köklü bir geleneğe sahip olduğuna da işaret ediyor.

Burada dikkat edilmesi gereken bir nokta ise aynı isimde farklı dönemlerde yaşamış Kara Mustafa Paşaların bulunması. Bu nedenle yapının banisi ve sonraki dönemlerdeki gelişimi konusunda kaynaklar birlikte değerlendirilmeden tek bir kişiye kesin biçimde bağlanması doğru görünmüyor.

Drülhadis Ve Dr-ı Kurra Birlikte Anıldı

Kastamonu'nun Osmanlı dönemindeki eğitim hayatına ilişkin akademik çalışmalarda yapı, sonraki dönemlerde Drülhadis ve Dr-ı Kurra şeklinde birlikte karşımıza çıkıyor.

Dr-ı Kurra, Kur'an-ı Kerim'in okunması, ezberlenmesi ve kıraat usullerinin öğretilmesiyle ilgili ihtisas kurumuydu. Drülhadis ise hadis eğitimine ayrılmıştı. Kastamonu'daki kurumun iki alanla birlikte anılması, yapının şehrin dinî eğitim hayatında özel bir konuma sahip olduğunu gösteriyor.

Abdullah Bay'ın Kastamonu medreseleri üzerine yaptığı ve Devlet Arşivleri belgelerinden de yararlanan çalışmada, 19. yüzyılın ilk yarısında Kastamonu'da Drülhadis ve Dr-ı Kurra'nın hadis ve kıraat ihtisas kurumu olarak faaliyet gösterdiği belirtiliyor. 1248/1832-1833 tarihli kayıtlarda da Dr-ı Kurra ve Dr-ı Hadis, şehirde faaliyet gösteren medreseler arasında yer alıyor.

Yüzlerce Öğrencinin Eğitim Gördüğü Merkez

Drülhadisin Kastamonu'daki önemini gösteren bir başka ayrıntı ise öğrenci sayıları. Arşiv belgeleri ve maarif salnamelerinden oluşturulan verilere göre kurumda 1838 yılında 16, 1874 yılında 8 öğrenci bulunurken, 1899 yılında öğrenci sayısı 92'ye yükseldi. 1901'de 67, 1903'te ise 70 öğrencinin Dr-ı Kurra ve Hadis'te eğitim gördüğü kaydedildi.

Bu rakamlar, kurumun Osmanlı'nın son dönemlerinde de eğitim faaliyetini sürdürdüğünü gösteren en somut veriler arasında yer alıyor.

Sadece Medrese Değil, Aynı Zamanda Kütüphane

Drülhadisin dikkat çeken yönlerinden biri de bünyesindeki kütüphaneydi. Kastamonu'nun tarihî kütüphanelerini ele alan çalışmalarda Kara Mustafa Paşa Kütüphanesi'nin Drülhadis medresesi içerisinde bulunduğu ve kuruluşunun 1541'e kadar götürüldüğü belirtiliyor.

Daha sonraki dönemlerde Kastamonu'daki medrese ve dergh kütüphanelerinde bulunan eserler de şehirdeki merkez kütüphaneye aktarılmıştı. Türk Maarif Ansiklopedisi'nde aktarıldığı üzere, Tevhid-i Tedrisat sonrasında medrese ve derghlardan toplanan kitapların bir bölümü Drülkurra binasına getirildi; burada oluşturulan merkez kütüphane daha sonra memleket kütüphanesine dönüştürüldü.

1920'lerde Polis Müdürlüğü Olarak Kullanıldı

Drülhadisin hikyesi eğitim faaliyetlerinin sona ermesiyle de bitmedi. İsmail Hakkı Uzunçarşılı'nın 1921 tarihli Kastamonu kütüphanelerine ilişkin yazısına atıf yapan araştırmalarda, Drülkurra medrese ve kütüphane binalarının o yıllarda polis müdürlüğü olarak kullanıldığı belirtiliyor. Böylece bir dönem hadis ve kıraat eğitimi verilen yapı, Cumhuriyet'in ilk yıllarına gelindiğinde farklı bir kamu işlevi üstlenmişti.

Kastamonu'nun Kaybolan Tarihi Yapılarından Biri Oldu

Drülhadisin günümüzde ayakta olmamasının nedeni ise kaynaklarda oldukça net şekilde karşımıza çıkıyor. Kastamonu Müzesi'nin bitişiğindeki bahçede bulunan Drülhadis ve Drülkurra yapısının 1950'li yıllarda yıkıldığı aktarılıyor. Araştırmalara göre medresenin bulunduğu alana daha sonra açık hava sineması yapıldı. Bu yapı da 1970'li yıllarda çıkan yangınla ortadan kalktı. Bugün ise bir dönem hadis ve kıraat eğitiminin yapıldığı medrese binasından geriye yapı olarak herhangi bir eser kalmadığı belirtiliyor.

Kastamonu'nun eğitim tarihine bakıldığında Drülhadis, yalnızca geçmişte kalmış bir medrese olarak değil; kitapların toplandığı, hadis ve kıraat eğitiminin sürdürüldüğü ve Osmanlı'nın son dönemlerine kadar öğrencilerin yetiştiği bir ilim merkezi olarak öne çıkıyor.