Atatürk Kastamonu'ya Geldiğinde Şehirde Neler Yaşandı?

Kastamonu, Cumhuriyet’in ilk yıllarında Atatürk’ün gerçekleştirdiği en önemli yurt gezilerinden birine 1925 yılının Ağustos ayında ev sahipliği yaptı.

Mustafa Kemal Atatürk, 23 Ağustos 1925’te Kastamonu’ya geldi. Yaklaşık bir hafta süren ziyaret boyunca şehir merkeziyle birlikte İnebolu, Taşköprü ve Daday’da halkla bir araya geldi. Bu ziyaret sırasında yaptığı konuşmalar ise kısa süre sonra hayata geçirilecek Şapka ve Kıyafet İnkılabı açısından tarihi bir önem taşıdı.

Atatürk Daha Önce De Kastamonu’ya Gelmek İstemişti

Atatürk’ün Kastamonu ziyareti aslında 1925 yılıyla başlamadı. 1924 yılında Karadeniz gezisine çıkan Mustafa Kemal Paşa’nın programında Kastamonu ve İnebolu da bulunuyordu. Ancak 13 Eylül 1924’te Erzurum’da meydana gelen deprem nedeniyle program değiştirilerek deprem bölgesine gidildi.

Atatürk, Kastamonu ve İnebolu’ya gelememekten duyduğu üzüntüyü bir telgrafla bildirdi ve ilk fırsatta ziyaret edeceğini ifade etti. Bu ziyaret sözü yaklaşık bir yıl sonra gerçekleşti.

Kastamonu’ya Gelişinde Büyük Bir Karşılama Yapıldı

Mustafa Kemal Paşa, 23 Ağustos 1925 sabahı Ankara’dan yola çıktı. Çankırı üzerinden Kastamonu’ya ilerleyen Atatürk, Kastamonu il sınırındaki Ilgaz Derbent mevkiinde görkemli bir şekilde karşılandı.

Akşam saatlerinde Kastamonu’ya ulaşan Atatürk, Olukbaşı’nda Terzi Emin Ağa’nın konağında ağırlandı. Şehirdeki ziyaretin ilk gününden itibaren halkın ilgisi dikkat çekti.

Atatürk’ün Kastamonu’ya gelişi için kentte daha önceden hazırlıklar da yapılmıştı. Kastamonu’dan Ankara’ya giden heyet, Ağustos ayının başında Atatürk’ü ziyaret ederek kendisini şehre davet etti. Bu heyette belediye, ticaret odası, Türk Ocağı, Halk Fırkası ve öğretmenleri temsil eden isimler de yer aldı.

İlk Gün Kışla, Hastane Ve Kütüphaneyi Ziyaret Etti

24 Ağustos 1925, Atatürk’ün Kastamonu’daki yoğun programının başladığı gün oldu. Sabah saatlerinde askerî kışlaya giden Mustafa Kemal Paşa, burada birlikleri denetledi. Kışladaki koğuşlardan birinde bulunan “Bir Türk on düşmana bedeldir” yazısını görünce, bunu fazla buldu ve “Bir Türk Dünya’ya bedeldir” diyerek karşılık verdi.

Atatürk daha sonra Devlet Hastanesi ve Memleket Kütüphanesi’ni ziyaret etti. Bugünkü Yazma Eser Kütüphanesi’nin bulunduğu ve 1925 yılının başlarında hizmete giren kütüphanede bazı rafların boş olduğunu gören Atatürk, kitap alınması amacıyla 500 lira bağışta bulundu. Bu ayrıntı, Kastamonu ziyaretinin yalnızca kıyafet meselesiyle sınırlı olmadığını gösteren dikkat çekici olaylardan biri oldu.

Ardından Kastamonu Belediye Binası ve Hükümet Konağı ziyaret edildi.

'Medeniyet' Vurgusunu Kastamonu’da Yaptı

Atatürk’ün Kastamonu ziyaretinin en önemli yönlerinden biri, yaptığı konuşmalardı. 24 Ağustos’ta Kastamonu Belediye Dairesi önünde halka hitap eden Mustafa Kemal Paşa, medeniyet ve çağdaşlaşma üzerinde durdu. Kastamonu’da yaptığı konuşmalarda yalnızca kıyafet değişikliğinden değil, zihniyet değişiminden de söz etti.

Bu yaklaşım, birkaç gün sonra İnebolu’da yapacağı tarihi konuşmanın da temelini oluşturdu.

Atatürk 25 Ağustos’ta İnebolu’ya Hareket Etti

Mustafa Kemal Paşa, 25 Ağustos 1925 Salı günü saat 11.00’de Kastamonu’dan İnebolu’ya doğru yola çıktı.

Ecevit’te yaklaşık üç saat dinlenen kafile, akşam saatlerinde İnebolu’ya ulaştı. Atatürk burada da halkla temas etti ve ertesi gün belediye ile hükümet binasını ziyaret etti.

Ancak İnebolu ziyaretinin asıl tarihi anı 27 Ağustos’ta yaşandı.

Tarihi Şapka Nutku İnebolu’da Söylendi

27 Ağustos 1925’te Atatürk, İnebolu Türk Ocağı’nda halka hitap etti. Kıyafet meselesinin ayrıntılı biçimde ele alındığı konuşmada Mustafa Kemal Paşa, Türk milletinin medeni bir toplum olması gerektiğini vurguladı. Konuşmasının en çok hatırlanan bölümlerinden biri de elindeki şapkayı göstererek yaptığı açıklamaydı.

Bu konuşma, Şapka ve Kıyafet İnkılabı'nın kamuoyuna anlatılması açısından dönüm noktalarından biri kabul ediliyor. Atatürk Ansiklopedisi de Kastamonu-İnebolu gezisinin Türkiye Cumhuriyeti tarihi açısından önemini özellikle bu konuşmalar üzerinden değerlendiriyor.

İnebolu Belediyesi kaynaklarında ise Atatürk’ün konuşmasını dinlemek için çok sayıda vatandaşın Türk Ocağı çevresinde toplandığı, kadınların da sabahın erken saatlerinden itibaren güzergâh üzerinde beklediği aktarılıyor.

Atatürk Kastamonu’ya Döndüğünde Şehirde Dikkat Çeken Görüntü

28 Ağustos’ta İnebolu’dan Kastamonu’ya dönüş başladı. Atatürk, Küre ve Devrekani üzerinden Kastamonu’ya ulaştı. Saat 18.30 sıralarında şehre geldiğinde Kışla’da toplanan halkın önemli bir bölümünün elinde şapka bulunuyordu.

Kaynaklarda, Atatürk’ün otomobilinden indikten sonra halkla tek tek ilgilendiği ve gecenin de bando sesleri, fener alayı ve alkışlarla devam ettiği aktarılıyor.

Bu görüntü, İnebolu’da yapılan konuşmanın Kastamonu’daki ilk yansımalarından biri olarak dikkat çekti.

Atatürk Taşköprü’ye De Gitti

Kastamonu’daki ziyaret yalnızca şehir merkeziyle sınırlı kalmadı. 29 Ağustos 1925’te Atatürk, Taşköprü’ye hareket etti. Saat 14.30’da ilçeye ulaşan Mustafa Kemal Paşa burada hükümet konağını ve askerlik şubesini ziyaret etti.

İlçe ve çevre yerleşimlerden gelen heyetlerle görüşen Atatürk, halkla da bir araya geldi. Akşam saatlerinde Taşköprü’den ayrılarak Kastamonu’ya döndü.

30 Ağustos’ta Daday’da Büyük Kalabalık Toplandı

Ziyaretin en dikkat çekici duraklarından biri de Daday oldu. 30 Ağustos 1925 günü Kastamonu Kışlası’nda subaylarla birlikte yemek yiyen Atatürk, askerlerle sohbet etti. Ardından saat 14.00 sıralarında Daday’a hareket etti.

Kastamonu-Daday yolunda Atatürk’ü karşılamak için çok sayıda vatandaş yol kenarlarında toplandı. Göl Bucağı’nda da yüzlerce kişinin kendisini karşıladığı, Daday yolunda köylülerin güzergâh boyunca beklediği aktarılıyor.

Atatürk saat 15.20 civarında Daday’a ulaştı. Hükümet Konağı ve Belediye Binası'nı ziyaret ederek ilçedeki vatandaşlarla görüştü. Ardından Seydibeyzade Abdullah Efendi Konağı’nda bir süre kaldı ve akşam saatlerinde Kastamonu’ya döndü.

Daday’daki Hükümet Konağı ise bu ziyaretin hatırasını bugün de taşıyan yapılardan biri. Kastamonu İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Atatürk’ün 30 Ağustos 1925’te saat 15.20’de burada bulunduğunu belirtiyor.

Kastamonu’daki Tarihi Konuşmasını 30 Ağustos’ta Yaptı

Atatürk, Daday dönüşünde Kastamonu’ya geldiğinde tarihi konuşmalarından birini daha yaptı. Günümüzde Kastamonu Arkeoloji Müzesi olarak kullanılan dönemin Cumhuriyet Halk Fırkası binasında gerçekleştirilen konuşmada Cumhuriyet, inkılaplar ve çağdaşlaşma konuları üzerinde duruldu.

Aynı gün Kastamonu Türk Ocağı'nı da ziyaret eden Mustafa Kemal Paşa, burada Ocaklılarla sohbet etti. Türk Ocağı mensuplarına halkın öncüsü olmaları yönündeki beklentisini dile getirdi.

Atatürk’ün Kastamonu konuşmasının temelinde ise yalnızca şapka bulunmuyordu. Cumhuriyet’in hedefinin çağdaş ve medeni bir toplum oluşturmak olduğunu anlatıyor, değişimin yalnızca dış görünüşle sınırlı kalmaması gerektiğini savunuyordu.

Kastamonu Gezisi Neden Bu Kadar Önemliydi?

Atatürk’ün Kastamonu ziyareti, Cumhuriyet tarihindeki diğer yurt gezilerinden farklı bir yere sahip. Çünkü burada halka doğrudan anlatılan kıyafet değişikliği, kısa süre içerisinde devlet politikası haline geldi.

Atatürk’ün 23-31 Ağustos 1925 tarihleri arasındaki Çankırı-Kastamonu gezisinin ardından 2 Eylül 1925’te Bakanlar Kurulu tarafından memurların kıyafetlerine ilişkin düzenlemeler yapıldı. Şapka İktizası Hakkında Kanun ise 25 Kasım 1925’te kabul edildi.

Dolayısıyla Kastamonu’da başlayan süreç, yalnızca şehirde gerçekleşen birkaç günlük bir ziyaret olarak kalmadı. Türkiye’nin kıyafet politikalarında köklü bir değişimin başlangıç noktalarından biri oldu.

Atatürk Kastamonu’dan Ne Zaman Ayrıldı?

Mustafa Kemal Atatürk, Kastamonu’daki programının ardından 31 Ağustos 1925’te şehirden ayrılarak Çankırı’ya geçti.

1 Eylül’de Ankara’ya ulaşan Atatürk’ü karşılayanlar arasında şapka takanların bulunması da Kastamonu ve İnebolu’da başlayan sürecin kısa sürede başkente yansıdığını gösteren gelişmelerden biri oldu.

Kastamonu’da Birkaç Gün, Cumhuriyet Tarihinde Büyük Bir Değişim

Bugün Kastamonu denildiğinde Atatürk’ün 1925 yılında gerçekleştirdiği ziyaretin özellikle hatırlanmasının nedeni yalnızca Gazi Mustafa Kemal’in şehre gelmiş olması değil.

O günlerde Kastamonu sokaklarında yapılan karşılamalar, kışlada gerçekleşen sohbetler, kütüphaneye yapılan bağış, Taşköprü ve Daday ziyaretleri, halkla kurulan temaslar ve özellikle İnebolu Türk Ocağı’ndaki konuşma aynı ziyaretin parçalarıydı.

23 Ağustos’ta Kastamonu’ya gelen Atatürk, 31 Ağustos’ta şehirden ayrıldığında geride yalnızca bir ziyaret hatırası bırakmadı. Kastamonu, Cumhuriyet tarihinin en önemli dönüşümlerinden birinin halka anlatıldığı şehirlerden biri olarak tarihe geçti.