Kastamonu'da Hangi Beylikler Vardı? İşte Şehrin Tarihine Damga Vuran Beylikler

Kastamonu’nun bugün görülen tarihi dokusunun arkasında yüzyıllar öncesine uzanan güçlü bir beylik geçmişi bulunuyor. Peki Kastamonu’da hangi beylikler hüküm sürdü? Tarihi kaynaklara göre Kastamonu’nun siyasi ve kültürel tarihinde özellikle Çobanoğulları ve Candaroğulları öne çıkıyor.

Kastamonu, Anadolu’nun Türk hâkimiyetine geçiş sürecinde önemli merkezlerden biri oldu. Şehir ve çevresi, Selçuklu döneminden itibaren farklı Türk siyasi oluşumlarının etkisi altına girerken, özellikle Çobanoğulları ve ardından Candaroğulları bölgenin tarihinde kalıcı izler bıraktı.

Bugün Kastamonu’nun tarihi yapılarında, medreselerinde, camilerinde ve şehir dokusunda bu dönemlerin izlerini görmek mümkün.

Kastamonu’daki İlk Önemli Beylik: Çobanoğulları

Kastamonu tarihindeki en önemli beyliklerden ilki Çobanoğulları oldu. Beyliğin kurucusu, Anadolu Selçukluları döneminde Kastamonu uç beyi olarak görev yapan Emir Hüsameddin Çoban’dı.

TDV İslâm Ansiklopedisi'ndeki bilgilere göre Hüsameddin Çoban’ın 1211-1212 yıllarında Kastamonu beyi olduğu kesin olarak biliniyor. Beyliğin kuruluş tarihi konusunda ise kaynaklarda farklı tarihlendirmeler bulunuyor ve siyasi oluşumun geçmişi 12. yüzyılın sonlarına kadar götürülebiliyor. Hüsameddin Çoban yalnızca Kastamonu çevresindeki faaliyetleriyle değil, Selçuklu Devleti adına gerçekleştirdiği seferlerle de dikkat çekti. Bunların en önemlilerinden biri Karadeniz'in kuzeyindeki Suğdak seferiydi. Çoban, Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubad tarafından görevlendirildi ve 1224 yılında Kastamonu'ya döndü. Çobanoğulları döneminde Kastamonu, Anadolu'nun kuzeyindeki önemli Türk merkezlerinden biri haline geldi.

Beyliğin sonraki döneminde ise Muzafferüddin Yavlak Arslan öne çıktı. Yavlak Arslan döneminde Kastamonu ve çevresindeki siyasi yapı yeniden güç kazandı. Özellikle Taşköprü'deki imar faaliyetleri bu dönemin izlerini günümüze taşıyan önemli örnekler arasında yer alıyor.

Çobanoğulları’nın Ardından Candaroğulları Geldi

Kastamonu tarihinin en uzun ve en etkili beyliklerinden biri ise Candaroğulları oldu. Şemseddin Yaman Candar'ın adıyla anılan beyliğin ortaya çıkışı, Çobanoğulları'nın son dönemindeki siyasi gelişmelerle yakından bağlantılıydı. Yaman Candar'a Eflani ve çevresinin iktâ olarak verilmesinin ardından oğlu Süleyman Bey, Kastamonu'yu ele geçirerek burada kendi siyasi hâkimiyetini oluşturdu.

Tarih kaynaklarında kuruluş ve hâkimiyet yılları konusunda farklı tarihler bulunuyor. TDV İslâm Ansiklopedisi Candaroğulları'nı 14. yüzyılın başlarında Kastamonu ve Sinop çevresinde kurulan bir Türk beyliği olarak tanımlarken, Türk Dünyası Ansiklopedisi beyliğin 1292-1461 arasında Batı Karadeniz'de egemen olduğunu belirtiyor.

Candaroğulları döneminde Kastamonu yalnızca siyasi bir merkez olmadı. Şehir aynı zamanda önemli bir ilim, kültür ve sanat merkezi haline geldi. Kastamonu'da bugün ayakta bulunan bazı tarihi eserler de bu dönemin şehir üzerindeki etkisini açıkça ortaya koyuyor. Candaroğulları'nın son hükümdarı Kemâleddin İsmail Bey tarafından yaptırılan İsmail Bey Külliyesi, dönemin Kastamonu'daki en önemli mimari miraslarından biri olarak gösteriliyor. Külliye cami, imaret, medrese, sıbyan mektebi, türbe, han ve hamam gibi yapılardan oluşuyordu.

Pervâneoğulları da Kastamonu’da Etkili Oldu mu?

Kastamonu tarihi araştırılırken en çok karıştırılan konulardan biri de Pervâneoğulları. Pervâneoğulları, Kastamonu çevresindeki siyasi gelişmelerde önemli bir yere sahipti ancak Kastamonu merkezli bir beylik değildi. Beyliğin merkezi Sinop'tu. TDV İslâm Ansiklopedisi, Pervâneoğulları Beyliği'nin Muînüddin Süleyman Pervâne'nin oğlu Muînüddin Mehmed tarafından Sinop merkezli olarak 1277 yılında kurulduğunu belirtiyor. Daha sonraki süreçte Mehmed Bey'in Kastamonu tarafına yöneldiği ve bölgede etkili olduğu görülüyor.

Bu nedenle Kastamonu'nun tarihindeki beylikler anlatılırken Pervâneoğulları'ndan söz etmek mümkündür; ancak onları doğrudan “Kastamonu merkezli beylik” olarak tanımlamak tarihsel açıdan doğru değildir.

Danişmendliler Kastamonu’da Hüküm Sürdü mü?

Kastamonu'nun Türkler tarafından ele geçirilme sürecinde Danişmendlilerin de bölgede etkisi görülüyor. Kastamonu İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün Araç ilçesine ilişkin tarihçe bilgilerinde, Araç'ın 1105 yılında Danişmendliler döneminde Türk hâkimiyetine geçtiği belirtiliyor. Ancak bu durum, Kastamonu'nun tamamının Danişmendliler tarafından yönetildiği veya Kastamonu merkezli bir Danişmendli Beyliği kurulduğu anlamına gelmiyor.

Bu nedenle Danişmendlileri, Kastamonu'da kurulmuş başlıca beylikler arasında saymak yerine, bölgenin Türk hâkimiyetine geçiş sürecinde etkili olan siyasi güçlerden biri olarak değerlendirmek daha doğru.

Kastamonu’da Kaç Beylik Vardı?

Tarihî kaynaklar birlikte değerlendirildiğinde, Kastamonu merkezli başlıca iki Türk beyliği Çobanoğulları ve Candaroğullarıdır. Çobanoğulları ile başlayan Kastamonu merkezli beylik geleneği, daha sonra Candaroğulları tarafından devralındı. Candaroğulları döneminde Kastamonu'nun siyasi öneminin yanı sıra ilim, kültür ve mimari açıdan da geliştiği görülüyor. Türk Tarih Kurumu'nun kaynaklarında da Candaroğulları'nın Kastamonu'da bir beylik kurduğu ve daha sonra Sinop ile Safranbolu gibi merkezleri de hâkimiyet alanına kattığı belirtiliyor.

Kastamonu İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü de şehrin tarihçesinde Çobanoğulları'nın ardından Candaroğulları'nın bölgede hâkimiyet kurduğunu ve Kastamonu'nun bu dönemde önemli bir ilim ve kültür merkezi haline geldiğini aktarıyor.

Candaroğulları'nın hâkimiyeti ise Osmanlıların bölgedeki ilerleyişiyle sona erdi. Fatih Sultan Mehmed döneminde Kastamonu ve Sinop'un Osmanlı hâkimiyetine girmesiyle birlikte şehirdeki beylikler dönemi kapandı. Tarihlendirmede kaynaklar arasında 1460-1461 farklılığı bulunmakla birlikte, 1461 yılı Candaroğulları'nın Osmanlı hâkimiyetine kesin olarak girdiği dönem olarak kabul ediliyor.

Bugün Kastamonu'da bulunan tarihi eserler, özellikle Çobanoğulları ve Candaroğulları dönemlerinin şehrin kimliği üzerindeki etkisini göstermeye devam ediyor. Yüzyıllar önce kurulan bu siyasi yapılar, Kastamonu'nun yalnızca siyasi tarihinde değil, mimarisinde, kültüründe ve şehir hafızasında da kalıcı izler bıraktı.