Kastamonu'nun Unutulan Okulu: Numune Mektebi'nden Günümüze Ne Kaldı?

Kastamonu’nun eğitim tarihinde bugün adı pek bilinmeyen bir okul, aradan geçen yüzyılı aşkın zamana rağmen eski kayıtlarla yaşamaya devam ediyor. Osmanlı döneminde şehirde faaliyet gösteren Numune Mektebi, Kastamonu’nun modern eğitim anlayışına geçiş döneminin dikkat çeken kurumları arasında yer aldı.

Kastamonu’da eğitim hayatının geçmişine bakıldığında, bugünkü okulların ardında çok daha eski bir eğitim geleneğinin bulunduğu görülüyor. Bu hikâyenin dikkat çeken duraklarından biri de Numune adıyla kayıtlara geçen okullar oldu.

1903 yılına ait Kastamonu Vilayet Salnamesi’nde Kastamonu merkezindeki iptidai mektepler arasında Numune Mektebi de yer alıyordu. Kayda göre okulda 101 öğrenci eğitim görürken, öğretmenleri Hafız Sabri Efendi ve Hafız Remzi Efendi olarak belirtiliyordu.

Kastamonu’da 'Numune' Adı Neden Kullanılıyordu?

Osmanlı’nın son döneminde eğitim sisteminde önemli bir değişim yaşanıyordu. Geleneksel sıbyan mekteplerinin yanında yeni usulle eğitim veren iptidai mektepler yaygınlaşırken, Kastamonu da bu değişimin yaşandığı şehirlerden biri oldu.

Numune Mektebi de bu dönemin eğitim kurumlarından biriydi. 1903 yılına ait kayıtlar, okulun Kastamonu merkezindeki eğitim hayatında belirli bir öğrenci kitlesine sahip olduğunu gösteriyor. Ancak Numune Mektebi'nin hikâyesi burada bitmiyor.

1907’de Kastamonu’da yeni bir Numune Mektebi

Bugünkü İsfendiyarbey İlkokulu’nun resmi tarihçesi, okulun geçmişini 1907 yılında kurulan Numune İlk Mektebi’ne dayandırıyor.

Okulun resmi belgesinde, Numune İlk Mektebi’nin Rumi 1322, yani Miladi 1907 yılında Kadı Aşir Molla’nın arsasına, devlet tarafından ve halkın bağışlarıyla inşa edildiği belirtiliyor. Yapının bulunduğu yer ise bugün İl Halk Kütüphanesi’nin bulunduğu alan olarak aktarılıyor. Eski okulun açılışının 1907 yılının ilkbaharında yapılacağına dair eski harfli bir belgeye de rastlandığı belirtiliyor. Ancak okulun hangi gün açıldığı kesin olarak bilinmiyor.

Burada önemli bir ayrıntı bulunuyor: 1903 yılında kayıtlarda bulunan Numune Mektebi ile 1907’de kurulan Numune İlk Mektebi’nin aynı okul olduğunu gösteren kesin bir belge bulunmuyor. Bu nedenle iki kaydı birbirinin devamı olarak göstermek yerine ayrı tarihsel kayıtlar olarak değerlendirmek gerekiyor.

Okul Savaş Yıllarında Hastaneye Dönüştü

1907’de kurulan Numune İlk Mektebi’nin binası, Kastamonu’nun yakın tarihindeki önemli dönemlerden birine de tanıklık etti.

Birinci Dünya Savaşı sırasında okul binası bir süre askeri hastane olarak kullanıldı. Savaşın ardından yapı yeniden okul olarak kullanılmaya başlandı. Resmi okul tarihçesine göre bina, 1922 yılına kadar Erkek Muallim Mektebi’nin tatbikat yeri olarak da hizmet verdi.

Böylece yapı, yalnızca öğrencilerin eğitim gördüğü bir okul olmaktan çıkıp dönemin farklı ihtiyaçlarına da hizmet eden önemli yapılardan biri haline geldi.

1929’da Okulun Adı Değişti

Numune İlk Mektebi’nin adı Cumhuriyet döneminde değişti. Okulun resmi tarihçesine göre 1929 yılında, Vali Murat Germen döneminde kurumun adı İsfendiyarbey İlkokulu olarak değiştirildi. Böylece 1907 yılında Numune İlk Mektebi adıyla başlayan okulun eğitim geçmişi, İsfendiyarbey adıyla devam etti.

Bugün Kastamonu’da eğitim hayatını sürdüren İsfendiyarbey İlkokulu da kendisini bu tarihi geçmişin devamı olarak tanımlıyor.

Yüzyılı Aşkın Okulun İlk Binası Artık Yok

Numune İlk Mektebi’nin ilk binası ise günümüze ulaşmadı. İsfendiyarbey İlkokulu’nun resmi tarihçesinde, okulun 1967-1968 eğitim öğretim yılında bugün bulunduğu alana taşındığı belirtiliyor.

Daha sonraki yıllarda kullanılan bina da 2008-2009 eğitim öğretim yılı sonunda yıkıldı. İl Özel İdaresi tarafından yeni bir okul binası yapıldı ve öğrenciler 22 Kasım 2010’da yeni binada eğitim görmeye başladı.

Bu nedenle bugün İsfendiyarbey İlkokulu’na bakıldığında görülen bina, 1907 yılında Numune İlk Mektebi olarak kullanılan yapı değil. Ancak okulun resmi tarihçesi, kurumun geçmişini o eski Numune Mektebi’ne kadar götürüyor.

Taşköprü’de De 'Numune' Adıyla Bir Okul Vardı

Kastamonu’da Numune adı yalnızca merkezde karşımıza çıkmıyor. Taşköprü’de bugün Muzafferettin Gazi İlkokulu olarak eğitim veren okulun geçmişinde de Numune adı bulunuyor.

Millî Eğitim Bakanlığı’nın Türk Maarif Arşivi’ndeki bilgilere göre okul binası 1916 yılında “Numune Reşadiye Mektebi İptidaisi” adıyla yapılmaya başlandı ve 1918 yılında faaliyete geçti.

Okulun geçmişi de Kastamonu’nun eğitim tarihindeki değişimin izlerini taşıyor. Cumhuriyet’in ilanından sonra 1924 yılında ilkokulların beş sınıfa çıkarılmasıyla eğitimine bu sistem içerisinde devam eden okul, uzun yıllar Taşköprü’de öğrenciler yetiştirdi.

1943 Depremi Tarihi Binayı Değiştirdi

Taşköprü’deki Numune Reşadiye Mektebi de yıllar içinde büyük bir değişim geçirdi. 1943 yılında meydana gelen büyük deprem, okul binasına zarar verdi.

Bunun ardından binanın üst katı kaldırıldı ve yapı tek katlı olarak kullanılmaya devam etti. Eski okul binası 1966 yılına kadar kullanıldı. Daha sonra yıkılarak bugünkü okul binası inşa edildi. Böylece Taşköprü’deki Numune Reşadiye Mektebi’nin de ilk binası günümüze ulaşmadı.

Kastamonu’nun Eğitim Tarihinden Geriye Ne Kaldı?

Kastamonu’nun Numune Mektebi hikâyesine bakıldığında karşımıza tek bir binadan çok, farklı dönemlere yayılan bir eğitim geçmişi çıkıyor.

1903 yılında Kastamonu merkezinde 101 öğrencisiyle kayıtlara geçen Numune Mektebi, şehrin Osmanlı dönemindeki eğitim hayatının bir parçasıydı. 1907 yılında kurulan Numune İlk Mektebi ise kurum tarihçesi üzerinden bugünkü İsfendiyarbey İlkokulu’na kadar uzanan bir geçmiş bırakırken, Taşköprü’deki Numune Reşadiye Mektebi’nin eğitim geleneği de Muzafferettin Gazi İlkokulu ile devam etti. Bugün bu okulların ilk binaları ayakta değil. Ancak eski salnamelerde yer alan öğrenci ve öğretmen kayıtları, okul tarihçeleri ve Millî Eğitim Bakanlığı arşivleri sayesinde Kastamonu’nun eğitim geçmişindeki bu izler hâlâ takip edilebiliyor.

Bir zamanlar yeni eğitim anlayışının örnekleri arasında yer alan bu okullardan geriye bugün büyük ölçüde isimler, kayıtlar ve kurumların devam eden hikâyeleri kaldı.