Kastamonu'nun Suç Coğrafyası Hazırlandı

Kastamonu'nun sosyal, ekonomik ve kültürel yapısını çok boyutlu biçimde inceleyen Kastamonu Raporları serisinin beşinci çalışması yayımlandı. Kastamonu Üniversitesi bünyesinde hazırlanan ve kentin akademik veri birikimine katkı sunmayı amaçlayan serinin yeni raporu, 'Kastamonu İlinin Suç Coğrafyası' başlığıyla kamuoyuyla paylaşıldı.

Doç. Dr. Evren Atış, Dr. Öğr. Üyesi Ertuğrul Gök ve Berke Burmabıyık tarafından hazırlanan raporda, Kastamonu'da suçun istatistiki dağılımı, suç türleri ve sosyal dinamiklerle bağlantısı bilimsel veriler ışığında ele alındı. Raporda, Kastamonu'nun coğrafi özellikleri dikkate alınarak suç göstergeleriyle ilişkili olabilecek demografik ve mekna dayalı etmenler değerlendirildi. Kişiye karşı işlenen suçlar, malvarlığına karşı işlenen suçlar, ekonomik ve finansal suçlar, cinsel suçlar ile uyuşturucu suçları veriler çerçevesinde incelendi. Her suç türü, TR82 Batı Karadeniz İstatistiki Bölgesi ve Türkiye geneliyle karşılaştırmalı bir şekilde ele alınarak Kastamonu'ya ilişkin mevcut durum tespiti yapıldı.

Suçun Önlenmesine Yönelik Önerilere Yer Verildi

Raporda suç verileri sadece sayısal boyutuyla değil, coğrafi yoğunluk, nüfus dağılımı, kentleşme düzeyi ve sosyoekonomik yapı gibi değişkenlerle birlikte değerlendirildi. Kırsal ve kentsel alanlarda gözlenen farklılaşmalar, ekonomik faaliyetler ile suç türleri arasındaki ilişkiler ve sosyal değişimin güvenlik dinamiklerine yansımaları da bilimsel veriler doğrultusunda incelendi. Raporda suç olgusunun yalnızca adli bir mesele olmadığı, sosyal politika, şehir planlama, eğitim, güvenlik ve halk sağlığını da ilgilendiren çok boyutlu bir alan olduğu vurgulandı. Elde edilen bulguların yerel yönetimler, güvenlik birimleri ve ilgili kamu kurumları için yol gösterici nitelik taşıdığı belirtildi. Raporda ayrıca suçun önlenmesine yönelik sosyal destek mekanizmaları, eğitim politikaları ve bölgesel planlama önerilerine de yer verildi.

Rektör Prof. Dr. Ahmet Hamdi Topal, yayımlanan rapora ilişkin değerlendirmesinde, Kastamonu Raporları serisinin şehrin farklı alanlardaki durumunu bilimsel verilerle ortaya koyarak önemli bir işlev üstlendiğini belirtti. Rektör Topal; 'Üniversiteler yalnızca eğitim ve araştırma faaliyetleriyle değil, bulundukları şehre ilişkin bilgi üretimiyle de sosyal katkı sunmaktadır. Kastamonu Raporları serisi bu anlayışın somut bir yansımasıdır. Suçun coğrafi dağılımı gibi çok boyutlu bir konunun bilimsel yöntemlerle ele alınması hem karar alıcılar hem de araştırmacılar açısından kıymetli bir kaynak oluşturmaktadır' ifadelerini kullandı.

Kastamonu'da Kişiye Karşı İşlenen Suçlar

Kastamonu Üniversitesi bünyesinde hazırlanan ve kentin akademik veri birikimine katkı sunmayı amaçlayan serinin yeni raporunda kişiye karşı işlenen suçlar ile ilgili olarak; 'İlimizde araştırma dönemini kapsayan 2010–2020 yılları arasında toplamda 580 kişi, öldürme suçundan hüküm giymiştir. TÜİK verilerine göre en fazla 2014 yılında 80 kişi bu suç başlığında hüküm giyilmişken, 2010 yılı ise en az 17 kişiyle hüküm giyilen yıl olmuştur. Kastamonu ili genelinde kişilere karşı işlenen suçlar kategorisinde öldürme suçunun, 2015, 2016 ve 2020 yılları hariç tutulacak olursa, genel olarak arttığı görülmektedir. Başka bir deyişle, inceleme döneminde öldürme suçundan hüküm giymişlerin yıllara göre oranları incelendiğinde; 2010 yılında yüzde 2,9 iken, 2014 yılında yüzde 13,8 ile en yüksek yüzdelik dilimine ulaşmıştır. Bazı yıllarda bu oran düşmüş olsa da 2010 ve 2020 yılı karşılaştırıldığında, 2010 yılında yüzde 2,9 iken 2020 yılında öldürme suçunun yüzde 8,3'lük bir orana ulaşmış olması, araştırma sahasında kişilere karşı suçlardan olan öldürme suçunun genel seyrinde bir artış olduğunu göstermektedir' denildi.

10 Yılda Yaralama Suçundan Bin 459 Hüküm Giydi

Raporun devamında; 'Kastamonu ilinde 2010-2020 yılları arasındaki yaralama suçundan hüküm giyenlerin toplam sayısı bin 459'dur. Bu periyotta en fazla suçlu kaydı 233 hükümlü ile 2019 yılında gerçekleşirken, en az suç kaydı ise 33 hükümlü ile 2010 yılında olmuştur. Yıllara göre dağılım incelendiğinde; 2010 ile 2013 yılları arasında belirgin bir artış yaşanırken, 2014-2016 döneminde ise kademeli bir gerileme eğiliminin gerçekleştiği anlaşılmaktadır. Buna karşın 2017'den itibaren oranlarda yeniden yükseliş eğilimi gözlenmiş, 2019'da ise bu oran zirve yapsa da 2020 yılında sınırlı bir düşüş göstermiştir. Başka bir ifadeyle, yaralama suçunun yıllara göre oranları 2010'da yüzde 2,3 iken 2019'da yüzde 16 ile tepe değere ulaşmış; 2020'de ise yüzde 15,1'e gerilemesine rağmen başlangıç değerine kıyasla belirgin bir artışın gerçekleştiği görülmektedir. 2010-2020 yılları arasında Kastamonu ilinde tehdit suçundan hüküm giyen suçlu sayısı toplamda 482'dir. Bu periyotta en fazla kayıt 2019'da 86 suçlu ile gerçekleşirken, 2010-2012 arası dönemde veri olmadığından suçlu sayısı 0 kabul edilmiştir. Hükümlünün bulunduğu yıllar içerisinde ise en düşük hükümlü, 2014 yılında 43 kayıt ile gerçeklemiştir. Yıllara göre olan eğilim incelendiğinde; 2013'te 47 suç kaydı ile başlayan artış eğilimi 2016 yılına kadar 73 suç kaydıyla yükselerek sürmüş, 2017'de yaşanan belirgin düşüşün ardından 2018 ve 2019 arası dönemde artış eğilimi yeniden güçlenmiş ve 2019'da 86 hükümlü ile zirve yapmıştır. 2020 yılında ise yaşanan düşüş ile hükümlü sayısı 57'ye düşmüştür. Kastamonu'da 2010-2020 yılları arasında ateşli silah ve bıçak kullanımı suçundan hüküm giymiş suçlu sayısı 311'dir. En fazla hükümlü sayısı 57 kayıt ile 2013 yılında gerçekleşirken, en az kayıt ise 10 hükümlü ile 2010 yılında tutulmuştur. Yıllara göre seyir incelendiğinde 2010'dan 2013'e kadar hükümlü sayısı sürekli artış eğiliminde olurken, bu eğilim 2013-2015 yılları arasında keskin bir düşüşle en düşük düzeylere gerilemektedir. 2016'dan itibaren yeniden kademeli bir artış görülmüş ve 2019-2020 yılları arasında yeniden güçlü bir artış gerçekleşmiştir. Tehdit suçunda olduğu gibi, görevi yaptırmamak için direnme suçunda da 2010-2012 yılları arası döneme ait veriler TÜİK tarafından paylaşılmamıştır. Hükmün görüldüğü yıllarda en düşük suç kayıtları 2014 ve 2015 yıllarında 9 hükümlü ile gerçekleşirken, en fazla suç kaydı 31 hükümlü ile 2020 yılında görülmüştür. Yıllara göre seyir incelendiğinde, 2013'de 19 hükümlü ile başlayan süreç 2015'e kadar gerileme yaşamış, 2016'dan itibaren yeniden artış eğilimi görülmüş ve 2018'de 21 kayıt ile en yüksek 2. değere ulaşmıştır. 2019 yılında sınırlı bir düşüş gerçekleşse de 2020'de belirgin bir sıçrama ile 10 yıllık dönem içerisindeki zirvesine ulaşmıştır. Bir bütün olarak kişiye karşı suçlarda yaş dağılımı incelendiğinde; özellikle 25-34 (yüzde 35,3) ve 35-44 yaş (yüzde 22,7) grubunun yoğunlaştığı; bunları ise 18-24 yaş (yüzde 20) grubunun izlediği görülmektedir. Çocuk yaş gruplarında ise oranların çok düşük olduğu, suçların büyük ölçüde yetişkin kişilerde görüldüğü anlaşılmaktadır. Ayrıca erkekler bu suçlarda baskın bir oran oluşturmaktadır' ifadelerine yer verildi.

Malvarlığına Karşı İşlenen Suçlar

Malvarlığına karşı işlenen suçlar ile ilgili olarak ise raporda; 'Malvarlığına karşı suçlar Kastamonu'da toplam bin 108 hükümlü ile özellikle genç ve genç-yetişkin nüfusu etkileyen önemli bir kategoridir. Bu grubu hırsızlık (973 hükümlü) ve mala zarar verme (135 hükümlü) suçları oluşturmaktadır. 2010-2020 yılları arasında Kastamonu genelinde hırsızlık suçundan 973 kişi hüküm giymiştir. En fazla hükümlünün 2019'da (189 hükümlü), en az hükümlünün ise 12 suçlu ile 2010 yılında olduğu görülür. Hüküm giyenlerin sayısı 2010-2019 yılları arasında belirgin biçimde artış göstermiş, 2020 yılında ise 103 hükümlüye düşerek azalış göstermiştir. Başka bir ifadeyle, hırsızlık suçunun yıllara göre oransal dağılımı incelendiğinde 2010 yılında yüzde 1,2 olan oran, 2019'da yüzde 19,4 ile en yüksek değerine ulaşmış, ancak 2020'de yüzde 10,6 oranında gerilemiştir. Kastamonu'da 2010-2020 yılları arasında mala zarar verme suçundan hüküm giyen suçlular incelendiğinde, TÜİK'in 2010-2012 dönemine ait veri paylaşmaması sebebiyle değerlendirmeler 2013-2020 dönemi üzerinden yapılmıştır. Bu aralıkta hüküm giyen toplamda 135 kişi bulunmaktadır. Hükümlünün en fazla görüldüğü yıl 28 kayıt ile 2018 yılı iken, en düşük hüküm ise 12 kayıt ile 2015 yılında kaydedilmiştir. Suçun seyri ele alındığında, 2013'te 22 hükümlü ile başlayan süreç 2014-2016 döneminde görece düşük seviyelerde ilerlemiş; 2017 yılında 18'e yükseldikten sonra 2018 yılında zirveye ulaşmıştır. 2019 yılında ise 13'e gerileyip 2020 yılında tekrar 16'ya yükselmiştir. Oransal olarak ele alındığında ise, 2013 yılında yüzde 16,3 olan oranın 2018'de yüzde 20,7 ile zirve yaptığı, dönem sonunda oranın yüzde 11,8'e gerilediği görülmektedir. Malvarlığına karşı suçlar içerisinde en fazla suç işleyen yaş grubu 18-24 (yüzde 35,6) ve 25-34 (yüzde 34,5) yaş gruplarıdır. Hükümlülerin bu yaş grubunda yoğunlaşması, özellikle bu grubun işsizlik korkusu ve risk alma eğilimleri gibi sosyal sıkıntılar ile ilişkilidir. Çocuk ve 45 yaş üstü gruplarda ise düşük oranlar gözlenmektedir. Cinsiyet bakımından erkekler bu suç türünde yoğunluktadır' şeklinde belirtildi.

Kastamonu'da İşlenen Ekonomik Ve Finansal Suçlar

Hazırlanan raporda ekonomik ve finansal suçlara ilişkin olarak ise; 'Ekonomik ve finansal suçlar, Kastamonu'da suç yapısının toplumsal açıdan en belirgin boyutunu oluşturan suç türlerinden biridir. 2010-2020 döneminde yalnızca 'İcra ve İflas Kanununa Muhalefet' suçundan hüküm giyen kişi sayısı bin 751'dir. Bu durum, kişiler ve ilin ekonomik yapısı üzerinde ciddi ekonomik sonuçlara yol açabilir. Ekonomik ve Finansal Suçlar kategorisini oluşturan İcra ve İflas Kanununa Muhalefet suçu, Kastamonu'da 11 yıllık dönemde bin 751 hükümlü kaydına sahiptir. Kaydedilen en fazla hükümlü sayısı 2012 yılında (303 hükümlü) görülürken, en düşük değer ise 2018 yılında (47 hükümlü) kayıtlara geçmiştir. Yıllık grafikler incelendiğinde, özellikle 2010-2012 döneminde yüksek seyirlerde ilerleyen eğilimler, 2013-2014 yıllarında belirgin biçimde gerilemiş; 2015- 2016'da yeniden artmış ancak 2017 yılında keskin bir düşüşün gerçekleşmesi ile bu tarihten itibaren sürekli düşük seviyelerde ilerlemiştir. Bu suç türü, yaş aralığı olarak ele alındığında Kastamonu'da en fazla hükümlüye sahip yaş grubunun yüzde 34,8 oranla 35-44 yaş grubu olduğu görülmektedir. Bu yaş grubunu sırayla yüzde 25,6 oranla 25-34 yaş grubu ve yüzde 22,8 oranla 45-54 yaş grubunun izlediği görülmektedir. 55- 64 yaş ve üstü gruplar değerlendirildiğinde yaş ilerledikçe hükümlülerin toplam suç sayısı içerisindeki paylarının belirgin biçimde azaldığı görülmektedir' şeklinde bilgilendirme yapıldı.

Kastamonu'da İşlenen Cinsel Suçlar

Cinsel suçlara ilişkin olarak ise raporda; 'Kastamonu'da 2010-2020 arası dönemde cinsel suçlardan hüküm giyen suçlu sayısı 359'dur. Bu hükümlülerin yıllara göre dağılımı incelendiğinde, en yüksek hükümlü sayısının 2017 yılında (61 hükümlü); en düşük değerin ise 2010 ve 2011 yıllarında (3 hükümlü) kaydedildiği görülmektedir. Suçun genel eğilimi incelendiğinde: 2010-2011 yıllarındaki yüzde 0,8 oranından sonra 2012'de yüzde 5,6'ya yükselerek bir artışın gerçekleştiği, 2013'de ise bu artışın yüzde 16,2'ye ulaşması ile sıçrama yaptığı görülmektedir. 2014-2016 döneminde artış eğilimlerinin azalarak yüzde 10,3 ile yüzde 10,9 değerleri arasında seyretmesi, başka bir ifadeyle görece durağanlaştığı görülmektedir. 2017'de zirve değeri olan yüzde 17'ye ulaştıktan sonra 2018 yılında başlangıçtan beri olan artışa oranla yüzde 7,8'e gerileyip sert bir düşüş yaşamış, 2019 yılında yüzde 12,5'e çıksa da 2020 yılında yüzde 8,4'e gerilediği anlaşılmaktadır. Cinsel suçlardan hüküm giyen suçluların yaş aralığı incelendiğinde, bu suçun en fazla yüzde 30,6 (110 hükümlü) oran ile 25-34 yaş grubunda yoğunlaştığı görülmektedir. Bu yaş grubunu sırayla yüzde 23,4 (84 hükümlü) oran ile 18-24 yaş grubu, yüzde 18,7 (67 hükümlü) oran ile birlikte 35-44 yaş grubu izlemektedir. Buna karşılık 12-17 yaş aralığındaki çocuk olarak sayılan grubun toplam suç içerisindeki payının yüzde 11,7 olduğu; 45 yaş ve üzeri grubun ise yüzde 15,04 düzeyinde seyrettiği anlaşılmaktadır. Yaş grubu bilinmeyen grup ise yüzde 0,6'lık dilimi oluşturmaktadır' denildi.

Uyuşturucu Suçları

Uyuşturucu suçlarına yönelik yapılan araştırmada ise; 'Kastamonu'da 2010-2020 döneminde uyuşturucuya ilişkin suçlardan hüküm giyen toplam 467 kişidir. Bunların 331'i uyuşturucunun ticaretinden ve imalinden hüküm giyerken, 136'sı ise kullanma, bulundurma ya da satın alma kapsamında hüküm giymiştir. Dolayısıyla uyuşturucu suçlarının yaklaşık yüzde 71'i arz yönlü iken yüzde 29'luk bir kısmı ise talep yönlü niteliktedir. Bu yapı, Kastamonu'da uyuşturucu suçlarının yalnızca kullanıcı düzeyinde değil, aynı zamanda ticari kapsamda da önemli bir sorun teşkil ettiğinin göstergesidir. Kastamonu'da inceleme dönemini kapsayan 2010-2020 yıllarında uyuşturucunun temini ve ticaretinin yapıldığı düzey incelendiğinde, 2010'dan 2012'ye kadar hükümlü sayısının düşük bir eğilimde olduğu gözlenirken, özellikle 2013 yılından sonra bu sayının belirgin bir şekilde arttığı gözlemlenmiştir. 2019 yılında 70 hükümlü ile zirveye ulaşan değer, 2020 yılında 21'e gerilemiştir. Yaş dağılımı incelendiğinde, bu suç türünün özellikle 146 hükümlü (yüzde 44,1) ile 25-34 yaş aralığında, 92 hükümlü ile de (yüzde 27,8) 18-24 yaş grupları gibi genç ve ergenlik çağındaki insanlarda yoğunlaştığını görmek mümkündür. 35-44 yaş grubundaki 52 hükümlü (yüzde 15,7) ve 45-54 yaş grubundaki 22 hükümlü (yüzde 6,6), suçun orta yaştaki bireylerde de devam ettiğini göstermektedir. Cinsiyet dağılımı incelendiğinde, son derece asimetrik bir oran olduğu anlaşılmaktadır. 329 erkek hükümlüye (yüzde 99,4) karşı yalnızca 2 kadın hükümlünün (yüzde 0,6) oluşu, uyuşturucu imal ve ticaret suçunun gerek yaş gerek cinsiyet açısından son derece erkek üstünlüğü ile oluşan bir profil ortaya koymaktadır. Uyuşturucu kullanma, satın alma veya bulundurma suçundan 2010-2020 yılları arasında Kastamonu'da hüküm giyen toplam 136 suçlu bulunmaktadır. Yıllık dağılım incelendiğinde; 2010 yılında kayıtlı olan herhangi hükümlü bulunmadığı, 2011 ve 2012'de yalnızca 1'er hükümlü ile suçun düşük seviyede seyrettiği, 2013-2014 döneminde ise sırasıyla 3 ve 5 hükümlüyle kısmı bir artışın gerçekleştiği görülmüştür. 2015-2018 arası dönemde ise sırayla 10, 5, 15 ve 14 hükümlünün oluşu suçun artış eğiliminde olduğunu, 2019'da 60 hükümlüye ulaşması ise suçun sıçrama yaptığını göstermektedir. 2020 yılında ise hükümlü sayısı 22'ye gerilemiştir. Yaş dağılımına bakıldığında, bu suç türünün özellikle 58 hükümlü (yüzde 42,6) ile 25-34 yaş grubu aralığında ve 52 hükümlü (yüzde 38,2) ile 18-24 yaş grubunda yoğunlaştığı görülmektedir. Bu iki grup, tüm hükümlülerin yaklaşık yüzde 81'ni oluşturmaktadır. 35-44 yaş grubu aralığında 17 hükümlü (yüzde 12,5), 45-54 yaş grubunda 4 hükümlü (yüzde 2,9) ve 55-64 yaş grubunda ise 5 hükümlü (yüzde 3,7) bulunmaktadır. 18 yaş altı ve 65 yaş üstü gruplarda ise kayıtlı hükümlü bulunmamaktadır. Cinsiyet dağılımı incelendiğinde; 134 erkek hükümlüye karşı 2 kadın hükümlünün olması uyuşturucu suçunun genel profilinde olduğu gibi, erkek hükümlülerin baskın olduğunu göstermektedir. Bu tablo, uyuşturucu suçunun genel olarak Kastamonu'da erkek failler tarafından işlendiğini ve özellikle genç-orta yaş grubunu hedef aldığını ortaya koymaktadır' ifadelerine yer verildi.

'Suçun Meknsal Ve Beşerî Bir Olgu Olarak Kabul Edilmesi Elzemdir'

Raporda son olarak; 'Sonuç olarak, Kastamonu'nun 'güvenli şehir' vizyonuna ulaşabilmesi için suçun yalnızca hukuksal bir ihlal değil, meknsal ve beşerî bir olgu olarak kabul edilmesi elzemdir. Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) kullanılarak mahalle ve cadde ölçeğinde 'sıcak nokta' analizlerinin yapılması, güvenlik güçlerinin kaynaklarını verimli kullanmasına ve suçu çeken meknsal unsurların (yetersiz aydınlatma, metruk alanlar vb.) iyileştirilmesine olanak tanıyacaktır. Bilimsel veriye dayalı bu haritalama ve analiz süreçlerinin yerel yönetim politikalarına entegre edilmesi, ilin bölgesel ve ulusal düzeyde modern bir güvenlik modeli oluşturmasını sağlayacaktır. İl bütününe yönelik hazırlanan bu makro ölçekli analizin, demografik yoğunluğun ve sosyomeknsal hareketliliğin en yüksek seviyede seyrettiği Kastamonu şehir merkezi özelinde mikro ölçekli bir projeksiyona dönüştürülmesi gerekmektedir. Bu bağlamda, İl Emniyet Müdürlüğü bünyesinde tutulan istatistiki verilerin akademik uzmanlarla paylaşılması ve sentezlenmesi neticesinde oluşturulacak kentsel suç haritaları, 'güvenli şehir' inşası ve kentsel sürdürülebilirlik stratejileri açısından kritik bir öneme haizdir. Uluslararası literatürde ve ulusal düzeydeki farklı kent örneklerinde tatbik edilen benzer akademik çalışmaların varlığı, bu tür yerel ölçekli haritalama süreçlerinin modern şehircilik ve güvenlik politikalarının rasyonelleştirilmesinde temel bir gereklilik olduğunu teyit etmektedir. Son söz olarak bu çalışma, Kastamonu için yalnızca betimleyici bir suç envanteri sunmakla kalmamakta; aynı zamanda önleyici güvenlik politikaları, meknsal risk yönetimi, sosyal müdahale stratejileri ve sürdürülebilir kent güvenliği açısından kuramsal ve uygulamalı bir yol haritası üretmektedir. Elde edilen bulgular, Kastamonu'nun gelecekteki kentleşme sürecinde güvenli şehir yaklaşımının temel bileşenlerinden biri olarak suç coğrafyasının stratejik planlama süreçlerine entegre edilmesi gerektiğini açık biçimde ortaya koymaktadır. Bu yönüyle rapor, yerel yönetimler, güvenlik kurumları ve planlama otoriteleri için bilimsel temelli, uygulanabilir ve sürdürülebilir bir politika çerçevesi sunmaktadır' denildi.