İnebolu'nun Aşı Boyalı Tarihi Evleri Neden Bu Renkte?
Kastamonu'nun İnebolu ilçesindeki tarihi evleri diğer yapılardan ayıran bordo-kırmızı renk, yalnızca estetik bir tercih değil. Ahşap cephelerde kullanılan geleneksel aşı boyası, geçmişte yapıların korunmasında da önemli bir rol üstleniyordu.
Kastamonu’nun İnebolu ilçesinde yamaçlara sıralanan tarihi evler, ahşap mimarilerinin yanı sıra kendilerine özgü bordo-kırmızı renkleriyle de dikkat çekiyor. İlçeyle özdeşleşen bu rengin ardında ise geleneksel aşı boyası bulunuyor.
İnebolu’nun tarihi evleri genellikle iki ve üç katlı, bahçeli ahşap yapılardan oluşuyor. Yapıların dış cephelerinde kırmızı, bordo, beyaz ve bazı örneklerde mavi tonları kullanılıyor. Özellikle kırmızı ve bordo tonları, ilçenin geleneksel mimarisine karakteristik görünüm kazandırıyor.
İnebolu Evlerinin Bordo Rengi Nereden Geliyor?
İnebolu’daki tarihi evlerin bordo-kırmızı görünümünün temelinde aşı boyası bulunuyor. Geleneksel olarak ahşap yüzeylerde kullanılan bu boya, ilçedeki yapıların görünümünün belirginleşmesini sağlarken aynı zamanda ahşabın korunmasına da katkıda bulunuyor.
Aşı boyasının kırmızı renginin, kırmızı toprakla bağlantılı olduğu belirtiliyor. İnebolu Kaymakamlığı tarafından ilçenin tarihi evlerine ilişkin verilen bilgilerde, aşı boyasının Aşı Köyü’nden çıkarılan toprakla hazırlandığı aktarılıyor. Ancak bu toprağın kaynağı konusunda kesinlik taşıyan farklı bir bilgi bulunuyor. İnebolu’daki geleneksel yapılarda kullanılan malzemeleri inceleyen akademik çalışmalarda, kırmızı toprağın kaynağının kesin olarak bilinmediği, Küre ilçesindeki Aşı Köyü ve bölgedeki bakır madeniyle bağlantısının tahmin edildiği ifade ediliyor.
Bu Boya Sadece Renk Vermiyordu
İnebolu evlerinde aşı boyasının kullanılmasının dikkat çeken yönlerinden biri, yalnızca görsel bir amaç taşımaması.
Geleneksel aşı boyasının ahşap yapıların dış etkilere karşı korunmasına yardımcı olduğu belirtiliyor. Kastamonu İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü tarafından verilen bilgilere göre aşı boyası, ahşap evleri uzun süre koruyabiliyor. Geçmişte kullanılan geleneksel boya karışımında kırmızı toprağın yanı sıra bezir yağı ve ardıç katranından da yararlanıldığı aktarılıyor. Böylece boya, ahşap yüzey üzerinde koruyucu bir tabaka oluşturuyordu.
Bu özellik, özellikle yağışın ve nemin yoğun olduğu Karadeniz ikliminde ahşap yapıların daha uzun süre kullanılabilmesi açısından önem taşıyordu.
İnebolu’nun İklimine Göre Şekillenen Evler
İnebolu’nun tarihi evlerinde kullanılan malzemeler ve yapı özellikleri de ilçenin doğal koşullarıyla yakından bağlantılı.
Geleneksel evlerin alt bölümlerinde taş, üst katlarında ise ahşap kullanılması dikkat çekiyor. Taş bodrum katların soğuk ve rutubete karşı koruma sağladığı, ahşap üst katların ise bölgenin iklimine uygun şekilde tasarlandığı belirtiliyor. Evlerin yüksek tavanlı ve geniş pencereli olması da geleneksel mimarinin dikkat çeken özellikleri arasında yer alıyor.
İnebolu’nun eğimli arazi yapısı da evlerin mimarisine yansıyor. Yamaçlara kurulan yapılarda ön ve arka cephelerin farklı yüksekliklerde olması, ilçenin geleneksel konutlarına özgü görüntüler ortaya çıkarıyor.
Çatılarda Da İnebolu’ya Özgü Malzeme Kullanıldı
İnebolu’nun tarihi evlerini farklılaştıran unsurlardan biri de çatılarında kullanılan malzeme.
Geleneksel yapılarda marla taşı olarak da bilinen arduvaz taşının kullanıldığı görülüyor. Dört yöne eğimli çatılarda kullanılan bu taşların, bölgenin yağışlı ve rüzgârlı iklim koşullarına uygun olması nedeniyle tercih edildiği belirtiliyor.
Böylece İnebolu evlerinin renklerinden yapı malzemelerine kadar pek çok özelliği, ilçenin doğal şartlarıyla birlikte şekillenmiş durumda.
Bordo - Kırmızı Evler İnebolu’nun Simgesi Oldu
Bugün İnebolu sokaklarında görülen aşı boyalı evler, yalnızca geçmişten kalan geleneksel yapılar değil, ilçenin kültürel kimliğinin de önemli bir parçası olarak kabul ediliyor.
Tescilli tarihi konakların restorasyonlarıyla birlikte bu yapıların korunmasına yönelik çalışmalar da sürdürülüyor. İnebolu’da geçmişten günümüze ulaşan tarihi konaklar, geleneksel mimarinin özelliklerini koruyarak ilçenin tarihi dokusunu yaşatıyor. İnebolu’nun sokaklarını gezerken dikkat çeken bordo ve kırmızı cepheli evler, bu nedenle yalnızca ilçeye karakteristik bir görünüm kazandırmıyor. Bu renklerin arkasında, ahşap yapıların korunmasına yönelik geleneksel bir uygulama ve bölgenin iklim koşullarına göre şekillenen bir yapı kültürü bulunuyor.
Bugün İnebolu ile özdeşleşen aşı boyalı evler, geçmişte işlevsel bir ihtiyaçtan doğan bu geleneğin zaman içerisinde ilçenin simgelerinden birine dönüşmesinin de en dikkat çekici örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.
