Kastamonu'da Kadınların Tarihe Geçen Günü: 10 Aralık 1919'da Ne Oldu?

Bugün Kastamonu denildiğinde 10 Aralık tarihi, yalnızca bir anma günü olarak değil, Milli Mücadele döneminde kadınların ortaya koyduğu güçlü iradenin sembollerinden biri olarak öne çıkıyor.

Bundan 107 yıl önce, 10 Aralık 1919’da Kastamonu’da binlerce kadın aynı amaç için bir araya geldi. Henüz Kurtuluş Savaşı’nın en zorlu günleri yaşanırken Kastamonulu kadınlar, Anadolu’daki işgallere karşı seslerini duyurmak için tarihe geçen bir miting düzenledi.

10 Aralık 1919’da Kastamonu’da Ne Oldu?

10 Aralık 1919’da Kastamonu Müdafaa-i Hukuk Hanımlar Cemiyeti öncülüğünde düzenlenen mitingde 3 binden fazla kadın bir araya geldi.

Dönemin adıyla Darülmuallimat, yani Kız Öğretmen Okulu’nun bahçesinde gerçekleştirilen mitingde Anadolu'nun işgal edilmesi ve işgal kuvvetlerinin uygulamaları protesto edildi. TBMM kayıtlarında da yaklaşık 3 bin Kastamonulu kadının mitinge katıldığı ve organizasyonun başında Zekiye Hanım’ın bulunduğu belirtiliyor.

Bu yönüyle 10 Aralık 1919’da Kastamonu’da gerçekleştirilen toplantı, kaynaklarda “ilk Türk kadın mitingi” olarak anılıyor. Akademik çalışmalarda da Kastamonu’daki mitingin, Milli Mücadele döneminde kadınlar tarafından düzenlenen ilk kadın mitingi olduğu belirtiliyor.

Mitingin Başında Zekiye Hanım Vardı

10 Aralık mitinginin en dikkat çekici isimlerinden biri Zekiye Hanım oldu. Dönemin Kastamonu Polis Müdürü Halil Bey’in eşi olan Zekiye Hanım, mitingin tertip heyetinin başkanlığını üstlendi. Mitingde Zekiye Hanım’ın yanı sıra Kız Öğretmen Okulu Müdiresi Hikmet Hanım, yardımcısı İclal Hanım ve Miralay Osman Bey’in kızı Refika Hanım da konuşma yaptı.

Kadınların verdiği mesaj açıktı: Anadolu’nun işgaline ve yaşanan haksızlıklara sessiz kalınmayacaktı.

Zekiye Hanım’ın konuşmasında, kadınların gerekirse erkeklerle birlikte vatan ve bağımsızlık uğruna mücadele edeceği vurgulandı. Konuşmanın ardından işgallere karşı uluslararası kamuoyuna seslerini duyurmak için telgraflar gönderilmesi kararlaştırıldı.

Kastamonulu Kadınlardan Dünyaya Telgraf

10 Aralık 1919 mitingini sıradan bir protestodan ayıran en önemli ayrıntılardan biri de kadınların seslerini yalnızca Kastamonu’dan duyurmakla yetinmemesiydi.

Mitingin ardından İngiltere ve İtalya kraliçeleri ile ABD ve Fransa devlet başkanlarının eşlerine telgraflar gönderildi. Telgraflarda Anadolu’daki işgallerin sona erdirilmesi ve yaşanan haksızlıklara karşı duyarlılık gösterilmesi istendi. Bu ayrıntı, Kastamonulu kadınların Milli Mücadele’ye yalnızca cephe gerisindeki yardım faaliyetleriyle değil, örgütlü bir toplumsal ve siyasi tepkiyle de destek verdiğini gösteriyor.

Kastamonu İşgal Edilmemişti Ama Kadınlar Sessiz Kalmadı

10 Aralık 1919’un önemini artıran noktalardan biri de Kastamonu’nun o dönemde doğrudan işgal altında olmamasına rağmen kadınların işgallere karşı güçlü bir tepki ortaya koymasıydı.

Kastamonu, Milli Mücadele yıllarında özellikle İnebolu-Kastamonu-Ankara hattı üzerinden cepheye ulaştırılan silah ve cephanenin taşındığı İstiklal Yolu nedeniyle önemli bir merkez haline geldi. Kadınların mücadelesi de mitingle sınırlı kalmadı. Kastamonu ve çevresindeki kadınlar, cepheye gönderilecek cephanenin taşınmasında aktif rol üstlendi. Akademik çalışmalarda, Kastamonu’da erkeklerin önemli bölümünün cepheye gitmesinin ardından cephane taşıma sorumluluğunun kadınların omuzlarına kaldığı ve kadınların bu görevi ağır kış şartlarına rağmen sürdürdüğü aktarılıyor.

Bu nedenle 10 Aralık 1919’daki miting, Kastamonu kadınlarının Milli Mücadele'deki daha geniş rolünün yalnızca bir parçası olarak değerlendiriliyor.

3 Binden Fazla Kadın Aynı Yerde Toplandı

Bugün birkaç bin kişinin bir etkinlik için bir araya gelmesi sıradan görülebilir. Ancak 1919’un şartları düşünüldüğünde Kastamonu’da 3 binden fazla kadının organize biçimde bir araya gelmesi dikkat çekici bir olaydı.

TBMM kayıtlarında mitinge Kastamonu merkeziyle birlikte ilçelerden de yoğun katılım olduğu belirtiliyor. Akademik kaynaklarda ise köylü ve kentli yaklaşık 3 bin kadının Kız Öğretmen Okulu bahçesinde toplandığı aktarılıyor.

Üstelik kadınlar yalnızca kalabalık oluşturmadı. Konuşmalar yapıldı, işgaller protesto edildi ve ardından uluslararası kamuoyuna ulaşmak amacıyla telgraflar gönderildi.

10 Aralık Neden 'İlk Kadın Mitingi' Olarak Anılıyor?

10 Aralık 1919 Kastamonu Kadın Mitingi, resmi kurumların ve akademik çalışmaların önemli bölümünde “İlk Türk Kadın Mitingi” olarak tanımlanıyor.

Burada önemli bir ayrım bulunuyor: Milli Mücadele döneminde kadınların farklı şehirlerde protesto ve toplantılara katıldığı biliniyor. Ancak Kastamonu’daki 10 Aralık 1919 mitingi, kadınların öncülüğünde ve kadınların katılımıyla gerçekleştirilen örgütlü miting olması bakımından ayrı bir yere sahip. Akademik kaynaklarda da Kastamonu mitinginin Milli Mücadele dönemindeki ilk kadın mitingi olduğu belirtiliyor.

Bu nedenle 10 Aralık, Kastamonu açısından yalnızca yerel bir tarih değil, Türk kadınının Milli Mücadele içerisindeki örgütlü duruşunu gösteren önemli bir tarih olarak kabul ediliyor.

10 Aralık 1919’dan Bugüne Uzanan Miras

Kastamonu’da 10 Aralık’ın anlamı aradan geçen yıllara rağmen unutulmadı.

Her yıl 10 Aralık’ta düzenlenen etkinliklerle tarihi miting anılıyor. Son yıllardaki programlarda kadınlar Kışla Parkı’ndan Cumhuriyet Meydanı’na kadar kortej yürüyüşü gerçekleştirirken, çeşitli etkinliklerle 1919’daki kadınların mücadelesi hatırlatılıyor. 2025 yılında da mitingin 106’ncı yıl dönümü kapsamında yürüyüş düzenlenmiş, Atatürk ve Şehit Şerife Bacı anıtlarına çelenk sunulmuştu. Bugün Kastamonu’da 10 Aralık denildiğinde akla gelen şey aslında tek bir miting değil.

3 binden fazla kadının aynı gün aynı amaç için bir araya gelmesi, işgale karşı sesini yükseltmesi ve bu sesi telgraflarla dünyanın önemli merkezlerine ulaştırmaya çalışması…

10 Aralık 1919’u tarihe geçiren de tam olarak bu irade oldu. Kastamonu’nun 10 Aralık tarihi, bu nedenle yalnızca geçmişte yaşanmış bir olayın yıl dönümü değil; Milli Mücadele’de kadınların da söz sahibi olduğunu gösteren tarihi bir dönüm noktası olarak hafızalardaki yerini koruyor.