Fas Ve Tunus'tan Ağlı'ya Uzanan Tarihi Hikâye

Kastamonu’nun batısında yer alan Ağlı ilçesi, 1100 metre rakımı, ormanlarla çevrili yapısı ve geçmişi İlk Çağ’a kadar uzanan tarihiyle dikkat çekiyor.

Kastamonu il merkezine 50 kilometre uzaklıkta bulunan Ağlı, dağlar arasında yer alan dar bir vadide kuruldu. İlçe, yüksek tepelerle çevrili engebeli arazi yapısının yanı sıra geniş ormanlık alanlarıyla da öne çıkıyor.

Ağlı; Azdavay, Pınarbaşı, Şenpazar ve Cide ilçelerine ulaşım sağlayan güzergâh üzerinde bulunuyor. İlçenin doğusunda Seydiler, batısında Azdavay, kuzeyinde Küre, güneyinde ise Daday ilçeleri yer alıyor.

Tarihi İlk Çağ’a Uzanıyor

Ağlı'nın tarihinin İlk Çağ’a kadar uzandığı değerlendiriliyor. Bölgede bulunan çeşitli tarihî kalıntılar, farklı uygarlıkların geçmiş dönemlerde bu topraklarda hüküm sürdüğüne işaret ediyor.

Kastamonu ve çevresinde milattan önce 1100-700 yılları arasında Paflagonyalıların hâkimiyet kurduğu bilinirken, bölgenin ilerleyen dönemlerde Bizanslılar, Danişmentliler, Çobanoğulları ve Candaroğulları gibi farklı devlet ve beyliklerin yönetiminde kaldığı belirtiliyor.

İlçenin tarihinden günümüze ulaşan en önemli yapılardan biri ise Ağlı Kalesi olarak öne çıkıyor.

Osmanlı Hâkimiyetine Katıldı

Uzun süre Bizans egemenliğinde kalan bölgenin 1106 yılında Danişmentlerin hâkimiyetine geçtiği ifade ediliyor. Kastamonu ve çevresi daha sonraki dönemde Candaroğulları'nın yönetimine girerken, İsmail Bey’in Fatih Sultan Mehmet’e karşı direnmeyerek egemenlik haklarından vazgeçmesiyle bölge Osmanlı topraklarına katıldı.

İlçe Merkezi 1905 Yılında Taşındı

Ağlı’nın ilk yerleşim yerinin kale yakınlarında bulunan ve günümüzde “Eski Pazar” olarak adlandırılan bölge olduğu belirtiliyor. İlçe merkezi ise 1905 yılında bugünkü yerine taşındı.

1918 yılında belediye teşkilatı kurulan Ağlı, 9 Mayıs 1990 tarihinde kabul edilen ve 20 Mayıs 1990’da yürürlüğe giren 3644 sayılı Kanun ile ilçe statüsüne kavuştu.

İlçenin ilk kaymakamı ise 29 Temmuz 1991 tarihinde görevine başladı.

Bugün yaklaşık 1100 metre rakımda yer alan Ağlı, tarihi geçmişi, Ağlı Kalesi ve ormanlarla çevrili doğal yapısıyla Kastamonu’nun dikkat çeken ilçeleri arasında yer alıyor.

Kastamonu’nun Ağlı ilçesinde bulunan tarihi Ağlı Kalesi, doğal yapısı, mağaraları ve su sarnıçlarıyla ilçenin önemli tarihi ve turistik noktaları arasında yer alıyor.

Ağlı ilçesinin batısında doğal bir dağın üzerine kurulan Ağlı Kalesi, çevresini saran sarp kayalıklar ve ormanlık alanlarla dikkat çekiyor. Kaleye, kuzey tarafında bulunan ve “Kepez” olarak adlandırılan doğal kaya ile kale arasındaki boyun noktasından ulaşım sağlanıyor.

Kalenin savunmaya elverişli olmayan bu bölümüne, moloz taş ve harç kullanılarak surlar inşa edildiği belirtiliyor. Duvarların yaklaşık 1 metre kalınlığında, günümüzde ise yaklaşık 3 metre yüksekliğinde olduğu aktarılıyor.

Mağaraları Ve Sarnıçlarıyla Dikkat Çekiyor

Kalenin zirvesinde geniş bir düzlük bulunurken, ilçeye bakan bölümünde çeşitli mağaralar yer alıyor. Kalenin güneyinde, yaklaşık 10 metre aşağıda bulunan doğal mağaranın içerisinde dolambaçlı geçitler ve mezar odalarının bulunduğu ifade ediliyor.

Kalenin batı yüzünde yer alan başka bir mağaranın içerisinde ise yan yana iki su mahzeni bulunuyor. Kale üzerindeki düzlükte üç su sarnıcının bulunduğu, bunlardan ikisinin günümüze kadar ulaştığı, diğerinin ise yıkıldığı belirtiliyor.

Bu özellikleriyle Ağlı Kalesi, yalnızca doğal yapısıyla değil, geçmişten günümüze taşıdığı izlerle de ilçenin önemli tarihi değerleri arasında gösteriliyor.

Kırım Savaşı’na İlişkin Rivayet

Ağlı Kalesi ve çevresinin tarihiyle ilgili çeşitli rivayetler de bulunuyor. Bunlardan birine göre, 1853-1856 yılları arasındaki Kırım Savaşı’nın ardından Fas ve Tunus’tan gelen bazı askerlerin bölgeye yerleştirildiği aktarılıyor.

Bu dönemde Osmanlı ordusunda görev yapan bazı paşa ve komutanların isimleri de bölgeyle ilgili anlatımlarda yer alıyor. Tunus Tepesi’nde açık türbe şeklindeki mezarı bulunan Mehmet (Muhammed) Tunusi Efendi’nin de bu askerlerden biri olduğu yönünde bir rivayet bulunuyor. Ancak Mehmet Tunusi Efendi ile söz konusu askerlerin aynı kişi olduğuna ilişkin kesin bir belge bulunmadığı ifade ediliyor.

Hüsamettin Çoban Ve Kırım Bağlantısı

Bölgenin Kırım ile bağlantısına ilişkin bir başka tarihî anlatı ise Çobanoğulları Beyliği’nin ilk hükümdarı Hüsamettin Çoban’a dayanıyor.

Selçuklu Sultanı I. Alaeddin Keykubad döneminde, 1223 yılında Kırım seferinden Kastamonu’ya döndüğü belirtilen Hüsamettin Çoban’ın hayatının son dönemini Taşköprü’de geçirdiği ve burada vefat ettiği aktarılıyor.

Mehmet (Muhammed) Tunusi Efendi’nin de Hüsamettin Çoban’ın Kırım seferine katılan Tunuslu bir komutan olabileceği ve seferin ardından bölgeye yerleşmiş olabileceği yönünde değerlendirmeler bulunuyor.

Ağlı ve çevresinde anlatılan bu tarihî rivayetlerin yanı sıra, bölgede Osmanlı döneminin son yıllarına ilişkin hatıraların da günümüze aktarıldığı belirtiliyor. Özellikle yaşlı yöre sakinlerinin geçmiş dönemlere ait askerlik ve savaş anılarını aktarmaları, ilçenin sözlü tarihinin korunması açısından önem taşıyor.

Tarihî yapısı, doğal kayalıkları, mağaraları ve sarnıçlarıyla Ağlı Kalesi, ilçenin geçmişine ışık tutan önemli kültürel miraslardan biri olmayı sürdürüyor.